​

Avascular Necrosis (AVN) of the Hip — กระดูกสะโพกขาดเลือด ภัยเงียบที่รักษาได้ถ้าพบเร็ว

AVN of the hip หรือ ภาวะกระดูกหัวสะโพกขาดเลือด เป็นโรคที่เกิดจากการที่เลือดไม่สามารถไปเลี้ยงหัวกระดูกสะโพกได้เพียงพอ ทำให้เซลล์กระดูกค่อย ๆ ตายลงทีละส่วน หากปล่อยทิ้งไว้นาน โครงสร้างภายในกระดูกจะอ่อนตัวลง กระดูกหัวสะโพกอาจ “ยุบตัว” ทำให้ปวดมาก เดินลำบาก และสุดท้ายต้องรักษาด้วยการผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม

โรคนี้มักเริ่มแบบเงียบ ๆ แต่หากตรวจพบตั้งแต่ต้น มีหลายวิธีที่ช่วยชะลอและป้องกันไม่ให้กระดูกยุบได้ โดยไม่จำเป็นต้องผ่าตัดใหญ่

บทความนี้หมอจะอธิบายแบบเข้าใจง่ายว่า AVN คืออะไร เกิดจากอะไร อาการเป็นอย่างไร และแนวทางการรักษาในปัจจุบัน

AVN of the Hip คืออะไร

หัวกระดูกสะโพก (Femoral head) ได้รับเลือดจากหลอดเลือดเล็กหลายเส้น หากเลือดมาเลี้ยงไม่เพียงพอ แม้เพียงบางพื้นที่ จะทำให้เซลล์กระดูกตาย (osteonecrosis) เมื่อเซลล์กระดูกตาย โครงสร้างจะอ่อนลงและอาจเกิดการยุบตัวได้

บริเวณนี้รับน้ำหนักตัวเราทุกครั้งที่ยืน เดิน หรือขึ้นลงบันได จึงเป็นตำแหน่งที่อาการมักแย่ลงอย่างรวดเร็วถ้าไม่ได้รักษา

สาเหตุที่พบบ่อย

ไม่ใช่แค่อุบัติเหตุ แต่หลายสาเหตุเกิดจากพฤติกรรมและโรคประจำตัว ได้แก่:

• การใช้สเตียรอยด์สูงเป็นเวลานาน (เช่น รักษาโรคภูมิแพ้-ภูมิคุ้มกันบางชนิด)

• ดื่มแอลกอฮอล์เรื้อรัง

• อุบัติเหตุคอกระดูกสะโพกหัก ทำให้เส้นเลือดเสียหาย

• โรคเลือดบางชนิด เช่น SLE, sickle cell disease

• ภาวะไขมันในเลือดสูงจัด ทำให้หลอดเลือดอุดตันง่าย

• สาเหตุไม่ทราบแน่ชัด (Idiopathic) พบได้มากกว่าครึ่งของผู้ป่วย

แม้ไม่มีปัจจัยเสี่ยง ก็ยังสามารถเป็นโรคนี้ได้

อาการเป็นอย่างไร

ช่วงแรกมักเงียบ และหลายคนคิดว่าเป็น "ปวดกล้ามเนื้อ" หรือ "ปวดสะโพกจากการใช้งาน" แต่ AVN มีจุดเด่นที่ต่างจากอาการทั่วไปคือ:

• ปวดลึกบริเวณ ขาหนีบ–สะโพก

• ปวดเวลายืน เดิน ขึ้นลงบันได

• ปวดมากขึ้นเมื่อรับน้ำหนัก

• บางรายปวดร้าวไปก้น หรือต้นขา

• ขยับสะโพกแล้วเจ็บ โดยเฉพาะตอนหมุนสะโพกเข้าใน

• เดินกระเผลกเมื่ออาการมากขึ้น

หากปล่อยไว้ กระดูกจะเริ่มยุบ ทำให้ปวดแม้ขณะพัก นั่ง หรือนอน

การวินิจฉัย

MRI เป็นการตรวจที่แม่นยำที่สุด สามารถพบโรคในระยะแรกแม้เอกซเรย์ยังปกติ ดังนั้น หากสงสัย AVN ควรตรวจ MRI ทันทีเพื่อเริ่มรักษาตั้งแต่ยังไม่เกิดความเสียหายถาวร

ระยะของโรค (สำคัญมากต่อการตัดสินใจรักษา)

• ระยะต้น (Stage I–II): กระดูกยังไม่ยุบ MRI พบการขาดเลือด → รักษาแบบอนุรักษ์หรือผ่าตัดเจาะกระดูกได้ผลดี

• ระยะกลาง (Stage III): เริ่มมีรอยยุบบางส่วน → อาจรักษาด้วยผ่าตัดแผลเล็กหรือเสริมกระดูกได้

• ระยะท้าย (Stage IV): กระดูกยุบชัด ข้อสะโพกเสื่อม → มักต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม

ยิ่งเจอเร็ว โอกาสรักษาโดยไม่ต้องผ่าตัดใหญ่ยิ่งสูง

แนวทางการรักษา AVN ของสะโพกในปัจจุบัน

1) รักษาแบบไม่ผ่าตัด (ระยะต้น)

ใช้ได้ผลดีที่สุดในผู้ป่วยที่ยังไม่มีการยุบของกระดูก

• ลดการลงน้ำหนักชั่วคราว

• ใช้ไม้เท้าช่วยพยุงเพื่อลดแรงกด

• ยาเพิ่มการไหลเวียนเลือดบางชนิดตามดุลพินิจแพทย์

• งดแอลกอฮอล์และควบคุมปัจจัยเสี่ยง

• กายภาพบำบัดเพื่อเสริมสะโพก–แกนกลาง

2) การเจาะกระดูกระบายแรงดัน (Core Decompression)

เป็นวิธีที่ได้ผลดีมากในระยะเริ่มแรก

• เจาะรูเล็ก ๆ เข้าไปในกระดูกหัวสะโพกเพื่อลดแรงดัน

• เปิดทางให้เลือดใหม่ไหลเข้าไปได้มากขึ้น

• กระตุ้นการสร้างกระดูกใหม่

• ชะลอการยุบของกระดูก

บางเคสเสริมด้วย สเต็มเซลล์ (BMAC) หรือ กระดูกปลูก (bone graft) เพื่อเพิ่มการฟื้นตัว

ผลลัพธ์: ระยะต้นมีโอกาสดีขึ้น 60–80% และเลี่ยงการเปลี่ยนข้อสะโพกเทียมได้หลายปี

3) การผ่าตัดเสริมกระดูกหรือตัดแต่งแนวกระดูก (Osteotomy)

เหมาะสำหรับผู้ที่เริ่มยุบแต่ยังไม่รุนแรง ใช้ปรับแนวการรับน้ำหนักของข้อสะโพกที่เสียหาย

4) การผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม (Total Hip Replacement)

ใช้ในระยะท้ายที่กระดูกยุบมากและข้อสะโพกเสื่อมแล้ว ให้ผลดีมาก ปวดลดลงและเดินได้ดีหลังผ่า

การพยากรณ์โรค

• ระยะต้น → ผลลัพธ์ดีมาก ชะลอการยุบได้หลายปี

• ระยะกลาง → ควบคุมอาการได้ แต่เสี่ยงความเสื่อมในอนาคต

• ระยะท้าย → มักต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพก แต่ผลหลังผ่าดีมาก

ปัจจัยที่ทำให้โรคลุกลามเร็ว:

• ดื่มแอลกอฮอล์เรื้อรัง

• ใช้สเตียรอยด์ต่อเนื่อง

• บริเวณ AVN กว้างมาก

• น้ำหนักเกินหรือใช้งานข้อหนัก

สรุป

AVN of the hip เป็นโรคที่ต้องวินิจฉัยให้เร็วที่สุด เพราะระยะแรกยังรักษาได้ดีมากโดยไม่ต้องผ่าตัดใหญ่ การเจาะกระดูก (Core Decompression) เป็นหนึ่งในวิธีที่มีหลักฐานชัดเจนว่าช่วยชะลอการยุบและลดอาการปวดได้ดี

ถ้ามีอาการปวดสะโพกเรื้อรัง เดินแล้วเจ็บลึกบริเวณขาหนีบ หรือสงสัย AVN ควรตรวจ MRI เพื่อยืนยัน และรักษาอย่างเหมาะสมตั้งแต่ต้นครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์
สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่
ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)
ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ
สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ
📱 Line ID: @doctorkeng โทร